مد، یکی از مهمترین و جذابترین صنایع جهان است که همواره توجه و علاقه بسیاری را بهخود جلب کرده است. از عصر باستان تا به امروز، مد بهعنوان یکی از عوامل مهم در تغییرات فرهنگی و اجتماعی بشریت نقش بسزایی داشته است. در طول تاریخ، مد تحت تأثیر شرایط اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و اقتصادی قرار گرفته است و با تغییرات آنها همراه بوده است. این تغییرات در زمینههای مختلفی از جمله لباس، مو، آرایش و… صورت گرفته و به شکلی چشمگیر در جامعه تأثیر گذاشته است. در این مقاله، به بررسی لحظات تاریخی مد پرداخته خواهد شد که نشاندهنده تأثیرات قوی و بزرگ مد بر فرهنگ و تاریخ بشریت است؛ لحظاتی که در طول تاریخ تمام حواسها را بهخود جلب کرده است، لحظاتی که شایسته مرور هستند و به یادآوردن آنها ضروری است. از آنها که جاودان شدهاند تا جنبشهای برجستهای که تأثیرات گسترده و نمادین صنعت مد را برای همیشه تغییر دادند.
ماری آنتوانت (Mari Antoinette)
لباسهای ماری آنتوانت منبع دائمی تنش در سلطنت بود. ملکه برای نقاشی که در سال 1783 از نقاش مورد علاقهاش، الیزابت ویژ لو برون (Élisabeth Vigée Le Brun) سفارش داده شد، لباسی سبک به نام «گال[1]» میپوشد. سبک و ساده، گال آن چیزی نبود که لباس مجلل و سبک روکوکو دربار بود. از نظر قوانین وچارچوب سلطنتی گال به طرز مفتضحانهای بسیار شبیه لباس زیر به نظر میرسید.
استفاده از لباسی که از ابتدا برای فضاهای خصوصی طراحی شده بود، برای یک نقاشی عمومی طبق استانداردهای قرن هجدهم نوعی سرکشی تلقی میشد. این لباس جرقهای برانگیخت و باعث شد صنعت پنبه منفجر شود و نارضایتی اشرافهایی که احساس میکردند چنین پارچه ساده ارزانقیمتی برای یک ملکه مناسب نیست، ناگفته نماند.
ماری آنتوانت (نقاشی اول)
نقاشی هنگام نمایش آنچنان غوغایی به پاکرد که از نمایش خارج شد و نقاش مجبور شد لباس ملکه را دوباره بسازد. نقاشی جدید ماری آنتوانت را در همان ژست نشان میدهد، اما او لباس مجلسی بسیار رسمیتر، ابریشمی و کرستی پوشیده است. (2) (4) (9)
ماری آنتوانت (نقاشی دوم)
ملکه ویکتوریا (Queen Victoria)
ملکه ویکتوریا برای تاجگذاری خود در 28 ژوئن 1838 دو ردای بی عیب و نقص به تن کرد. ردای مخملی زرشکی با دنباله بلندوبالایی بر روی یک لباس ساتن سفید با گلدوزیهای طلایی پوشیده شده بود. او برای باقی تداراکات مراسم به دلیل وزن زیاد شنل اولی یک لباس سبکتر از جنس کتان و شنلی زرشکی که با تور تزیین شده بود را جایگزین کرد. (9)
رداهای تاجگذاری ملکه ویکتوریا، 1838
رداهای تاجگذاری ملکه ویکتوریا، 1838
کوکو شنل (Coco Chanel)
استایلهای فلاپرها (Flapper) و گاغسونها[2] در دوره بین دو جنگ جهانی، سیلوئتهای زنانه لباس را کاهش دادند و باعث شدند که زنان مردانه جلوه داده شوند و این مسئله مورد انتقاد قرار گرفته شد طول تاریخ، شاهد هوش و خلاقیت قابل ستایش کوکو شنل است زیرا او بود که در موج مدرنیسمی که در این زمان دنیا را فراگرفته بود یکی از شاخصترین لباسهای خود را به دنیا ارزانی بخشید
کوکو شنل کسی بود که طوفانی به راه انداخت و لباس زنان عزادار را به مدی همیشگی و نمادین تبدیل کرد. او لباس سیاه کوچک[3] را در کمد لباس تمام زنان بدون توجه به هیچگونه تفاوت در سطح طبقات اجتماعی و فرهنگی آنها گنجاند. لباس سیاه کوچک شنل به دلیل ظاهری ساده و تقریبا مینیمالیستیاش بحث برانگیزتر بود. یکی از طراحان رقیب شنل آن را ” فقر لوکس” نامید. لباس سیاه کوچک شنل از سال 1926 باعث شد ظاهر اندام بر خلاف فرم سنتی بدن زنانه باشد و حتی سیگار کشیدن، رقصیدن، نوشیدن مشروب و معاشرت همگی بخشی از تصویر جسورانه فلاپرها بودند. امروزه لباس سیاه کوچولو به یکی از اصلیترین قطعات کمد لباس زنان است. (9) (2) (5) (7)
فلاپر
طرح اولیه لباس سیاه کوچک، عکس از ووگ
کوکو شنل، 1926، عکس از منری
املیا ارهارت (Amelia Earhart)
اولین زنی که به تنهایی از اقیانوس اطلس عبور کرد، او نه تنها در هوانوردی، بلکه در مد نیز پیشگام بود. سبک طناز او به دلیل کاربردی بودنی که برای او بهعنوان یک خلبان ضروری بود، شناخته شده است. او به عنوان زنی که بیشتر وقت خود را در هوا میگذراند، نیاز داشت که در هنگام پرواز راحت باشد و بتواند بهراحتی حرکت کند. بنابراین او به پوشیدن لباسها و اکسسوریهای راحت و ضروری مانند شلوار، ژاکت چرمی، پیراهن دکمهدار، روسری و عینک معروف بود.
این اکسسوریها همراه با تمام لباسهای او، به ظاهر اصلی او تبدیل شدند و الهام بخش بسیاری از زنان برای اتخاذ همین سبک شدند. انتخابهای مد او بیانیهای از استقلال و اعتماد به نفس او بود که در آن زمان سرکشانه بود. او هنجارهای جنسیتی دوران را به چالش کشید و راه را برای نسل های آینده زنان هموار کرد تا برای راحتی خودشان لباس بپوشند. (7)
املیا ارهارت
املیا ارهارت
مارلن دیتریش (Marlene Dietrich)
مارلن دیتریش هنرپیشهآی است که از بسیاری جهات تاریخ ساز شد، بهخصوص در دهه 1930، زمانی که او یک انقلابی مد بود. دیتریش یکی از اولین زنانی در هالیوود بود که با شلوار از او عکس گرفتند درست در زمانی که زنان هنوز به لباسهای دامندار و پارچههای گلدار محدود بودند، او با شلوار جین خود در مرکز هالیوود جلوی لنز عکاسان ژست میگرفت. (6)
مارلین دیتریش
پرنسس مارگارت (Princess Margaret)
پرتره نمادین سسیل بیتون (Cecil Beaton) از پرنسس مارگارت که در آستانه تولد 21 سالگیاش در سال 1951 یک لباس مجلسی کرمی از اوت کوتور دیور پوشیده بود، شاهزاده خانم جوان را به یک نماد مد تبدیل کرد. او بعدها از آن بهعنوان لباس موردعلاقه خود در تمام دوران یاد کرد. (9)
اوت کوتور برند دیور، 1951
ژاکلین کندی (Jacqueline Kenned)
با اینکه لباس عروس ژاکلین کندی برای سال1953 است؛ هنوز هم بهعنوان یکی از محبوبترین لباسهای عروسی در تمام دوران شناخته می شود. این لباس از جنس تافته ابریشمی عاجدار بود و با یقهای گرد و دامنی بزرگ که با گلهای مومی کوچک درهم تنیده شده بود؛ توسط طراح آمریکایی_آفریقاییتبار، آن لو (Ann Lowe)، طراحی شده است که البته او در آن زمان ناشناخته بود و متأسفانه هرگز هم اعتبار شایسته خود را در رسانهها دریافت نکرده است. (9)
ژاکلین کندی، 1953
مرلین مونرو (Marilyn Monroe)
مرلین مونرو در سال 1955 در حالی که لباس کوکتل سفید که توسط ویلیام تراویلا (William Travilla) طراحی شده بود را پوشیده بود و در فیلم خارش هفت ساله (The Seven Year Itch) ایفای نقش میکرد یکی از آیکونیکترین صحنههای صنعت مد و سینما را رقم زد. (6) (7)
طرح اصلی لباس فیلم خارش هفت ساله، ویلیام تراویلا
آدری هپبورن (Audrey Hepburn)
آدری هپببورن در فیلم صبحانه در تیفانی (Breakfast at Tiffany’s) لباس سیاه ژیوانشی (The black givaenchy gown) که نمونهای معروف از لباس سیاه کوچک است را بر تن کرد؛ این لباس توسط موسس برند ژیوانشی، هوبرت دی ژیوانشی (Hubert de Givenchy) طراحی شد. او در نقش هالی گولایتلی (Holly Golightly) مظهری استاندارد از پوشیدن لباسهای سیاه کوچک است او دو استایل نمادین در این فیلم بر تن کرده است که هرجا ترکیبی از پیراهن و دستکش بلند مشکی، گردنبند مروارید، عینک آفتابی و کلاه بزرگ را ببینید؛ همانطورکه در اوایل دهه 1960 اغلب دیده میشد؛ شما را به یاد این فیلم و لباسهای سیاه کوچک میاندازد. (6) (7)
فیلم صبحانه در تیفانی ، 1961، عکس از سی.ان.ان
توئیگی (Twiggy)
توئیگی مدل بریتانیایی نمادینی است که به دلیل تأثیر عظیمش بر مد و فرهنگ عامه دهه 1960 اغلب از او به عنوان اولین سوپرمدل جهان یاد میشود؛ مدل معروفی که با چشمان اعجازانگیز، مدلمو پیکسی و لباس صورتی بینقصش که توسط ماری کوانت (Mary Quant) ملکه و مخترع دامن کوتاه طراحی شده بود چهره سال 1966 شد؛ شاخصترین تصویر از سرکشی و هنجارشکنی مدل و طراح این لباس است.
عکاسی لباس عروسک بچه (The baby doll dress) به نوبه خود یک بیانیه مد علیه کلیشههای سفت و سخت زنانهای بود که پوشش زنان دنیا را در دست گرفته بود و هدف از آن کنار زدن آن کلیشهها و تأثیرگزاری بر آینده مد بود
دلیلی محکمی بود که به خوبی نشان دهد یک لباس مناسب در زمان، مکان و با هدف مناسب میتواند توجه بیشتری را به خود جلب کند. (7)
توئیگی
گلوریا استایم (Gloria Steinem)
گلوریا استایلم یک فمینیست، روزنامهنگار و فعال اجتماعی، سیاسی است که از دهه 1960 در خط مقدم جنبش فمینیستی قرار داشته است. او در مورد مسائل مربوط به حقوق زنان، برابری جنسیتی و عدالت اجتماعی مطالب زیادی نوشته است و صدای قدرتمندی برای تغییر در طول حرفه خود بوده است. استایم همچنین مدافع مد به عنوان وسیلهای برای ابراز وجود و توانمندسازی زنان بوده است. او در مورد راههایی صحبت کرده است که از طریق آن میتوان از مد برای به چالش کشیدن کلیشههای جنسیتی و براندازی مفاهیم سنتی زنانگی و مردانگی استفاده کرد. دیدگاه منحصربهفرد استایم در مورد مد به گسترش درک ما از پتانسیل آن به عنوان ابزاری برای تغییر اجتماعی کمک کرده است و الهام بخش بسیاری از زنان برای پذیرش مد بهعنوان وسیلهای برای ابراز وجود و توانمندسازی شده است. (7)
گلوریا استایم، عکس از ووگ بریتانیا
دایانا راس (Diana Ross)
تصویر نمادین دایانا راس با لباس بدننمای کریستالی بر روی جلد آلبوم «همه چیز همه چیز است» سال 1970 برای چندین دهه در ذهن دوستداران مد و موسیقی حک شده است. خلاقیت بینظیر طراح لباس قدرتمندی به نام باب مکی در درخشش کریستالهای روی لباس مشهود است و آن را به یک شاهکار واقعی فرهنگ پاپ تبدیل میکند. جلد آلبوم نمادی از زرق و برق و پیچیدگی دوران گذشته است و در عین حال بیانیهای قدرتمند از توانمندی و رهایی زنان است. هنرمندان و طراحان بیشماری از تصویر دایانا راس در لباسهای کریستالی الهام گرفتهاند و مرزهای مد و موسیقی را به اوج خود رساندند. (7)
دایانا راس
[1] Gaulleگال لباس ابداعی رز برتن در سال1781 برای ماری آنتوانت بود، این لباس برای پوشیدن در فضاهای خصوصی بود و از پنبه، کتان، گاز یا ابریشم تهیه میشد.
[2] Garçonne این کلمه فرانسوی در معنای لغوی به معنای پسرانه است؛ این کلمه در دهه 1920 برای زن جوانی که علیه چارچوبهای مرسوم رفتاری و پوششی زنانه رفتار و به نوعی سرپیچی میکردند استفاده میشد.
[3] Little black dress (LBD حروف اختصاری است که برای اشاره به این نوع لباس گفته میشود.)
نویسند: سپیده یعقوبی
